Ở một công ty xây dựng mình từng ghé, phòng tổng giám đốc có hai cái bàn đặt ngay bên ngoài. Bàn bên trái có điện thoại bàn, khay văn bản chờ ký và một cuốn sổ lịch bìa da. Bàn bên phải có hai màn hình, một màn hình mở bảng Excel tiến độ ba công trình, màn hình kia là file PowerPoint báo cáo quý đang làm dở.

Bên trái là thư ký. Bên phải là trợ lý. Nếu ai hỏi mình trợ lý giám đốc và thư ký khác nhau thế nào, mình thường tả lại hai cái bàn đó trước.

1) Một người lo cho ngày của sếp, một người lo cho việc của sếp

Thư ký (secretary) giữ cho lịch làm việc, giấy tờ và liên lạc của giám đốc chạy đúng. Cuộc họp có đủ người, đúng giờ, có sẵn tài liệu. Văn bản trình ký đúng thể thức. Cuộc gọi không cần thiết không lọt vào phòng.

Trợ lý giám đốc (executive assistant) được giao một phần nội dung công việc. Ở công ty xây dựng kia, bạn trợ lý theo dõi tiến độ công trình, gom báo cáo từ ba ban chỉ huy, phát hiện chỗ chậm và đề xuất với sếp nên gọi ai. Có tuần bạn ấy thay sếp chủ trì họp giao ban với nhà thầu phụ.

Chị thư ký ở đó nói với mình một câu mình nhớ mãi: “Chị báo cho sếp là có vấn đề. Còn em ấy phải báo cho sếp là có vấn đề và nên làm gì.”

Thư kýTrợ lý giám đốc
Chịu trách nhiệm vềSự trơn tru của lịch và giấy tờKết quả của đầu việc được giao
Được quyết thayRất ít, chủ yếu xếp lịchMột số việc trong phạm vi được ủy quyền
Phần mềm mở nhiều nhấtOutlook, WordExcel, PowerPoint, công cụ quản lý dự án
Người mới vào được khôngThường đượcThường cần vài năm hoặc hiểu ngành

Bảng này đúng ở công ty đủ lớn để tách hai vị trí. Ở chỗ khác thì không hẳn.

Mình ngồi quan sát hai bạn ấy một buổi sáng thì thấy cái khác rõ nhất nằm ở kiểu bị gọi. Điện thoại bàn trái reo liên tục, mỗi cuộc ngắn: dời lịch, xin chữ ký, hỏi sếp có ở văn phòng không. Bàn phải ít bị gọi hơn nhưng mỗi lần gọi là một cuộc dài, thường là trưởng ban chỉ huy công trình giải thích vì sao số liệu tuần này lệch. Thư ký cần phản xạ nhanh và trí nhớ tốt về người. Trợ lý cần ngồi lâu với con số và đủ hiểu ngành để biết số nào bất thường.

2) Vì sao chức danh hay đánh lừa

Mình đã đọc khá nhiều tin tuyển “trợ lý giám đốc” mà phần mô tả là đặt vé, nhắc lịch, tiếp khách, pha trà. Đó là việc thư ký. Ngược lại cũng có tin tuyển “thư ký” nhưng yêu cầu làm báo cáo tài chính tuần và theo dõi KPI các phòng. Đó gần với trợ lý hơn.

Ở doanh nghiệp vừa và nhỏ, một người thường làm cả hai, và chức danh ghi gì phụ thuộc vào thói quen của người viết tin. Có giám đốc thích gọi “trợ lý” vì nghe sang hơn. Có nơi gọi “thư ký” vì từ trước tới giờ vẫn gọi vậy. Nếu muốn đặt hai vị trí này cạnh lễ tân, admin, văn thư để so, phần toàn cảnh nghề hành chính văn phòng mình có viết riêng.

Tình huống: một bạn quen của mình đi phỏng vấn vị trí trợ lý giám đốc ở công ty thương mại, chuẩn bị rất kỹ phần phân tích số liệu. Vào phỏng vấn mới biết giám đốc cần người lo lịch, đưa đón khách nước ngoài và dịch email. Bạn ấy vẫn nhận việc, nhưng nói với mình là giá mà hỏi kỹ trước thì đã không ôn sai.

Nên mình hay nhắc người quen hỏi thẳng mấy câu trong buổi phỏng vấn. Em sẽ hỗ trợ một người hay nhiều người? Một tuần em dành bao nhiêu thời gian cho lịch và giấy tờ, bao nhiêu cho báo cáo? Có việc gì em được ký thay hoặc quyết thay không? Câu trả lời sẽ nói rõ hơn chức danh.

3) Đi từ bàn trái sang bàn phải

Con đường mình thấy nhiều nhất là làm thư ký vài năm rồi sang trợ lý. Không phải tự nhiên mà sang. Thường là thư ký đó đã tự nhận thêm việc: tổng hợp số liệu cho cuộc họp, viết bản tóm tắt một trang cho tài liệu dài, theo dõi một dự án nhỏ. Sếp thấy làm được thì giao thêm, tới lúc nào đó công việc đã là trợ lý dù chức danh chưa đổi.

Chị thư ký ở công ty xây dựng thì chọn không sang. Chị bảo chị thích công việc hiện tại, thích cảm giác mọi thứ đúng chỗ, còn ngồi với bảng tiến độ ba công trình thì chị mất ngủ. Bạn trợ lý thì ngược lại, từng làm thư ký một năm và thấy chán vì “cứ lặp đi lặp lại”.

Không bên nào cao hơn bên nào. Hai cái bàn đặt cạnh nhau, cùng phục vụ một người, chỉ là mỗi bàn hợp với một kiểu người.

— Thanh Vân